Odak grup kayıtlarında konuşmacı ayrımı

Bire bir görüşmenin deşifresinde kimin konuştuğunu bulmak kolaydır: soruyu görüşmeci sorar, yanıtı katılımcı verir. Odak grupta ise masada beş, altı, bazen sekiz kişi vardır. Bir tartışma kızıştığında iki üç kişi aynı anda konuşur. Kaydı dinlerken "bunu kim söyledi?" sorusu, deşifrenin en çok zaman alan sorusuna dönüşür. Bu yazıda konuşmacı ayrımının bu soruya nasıl yanıt aradığını ve nerede zorlandığını anlatıyoruz.

Odak grup kayıtları neden zor?

Odak grup kayıtlarını zorlaştıran birkaç şey bir arada bulunur:

• Çok konuşmacı. Her katılımcının sesi, konuşma hızı ve vurgusu farklıdır. Bazıları çok konuşur, bazıları yalnız birkaç kez söz alır.
• Üst üste konuşma. Tartışmanın doğası gereği sözler birbirinin üstüne biner. Bir katılımcı cümlesini bitirmeden öteki başlar.
• Farklı ses düzeyleri. Mikrofona yakın oturan kişinin sesi güçlü, uzaktakinin sesi zayıf çıkar.
• Moderatörün araya girmesi. Moderatör sık sık kısa sorular sorar, söz verir, toparlar. Bu kısa araya girmeler de bir konuşmacıya bağlanmalıdır.

Analiz açısından kimin ne dediği çoğu zaman ne dendiği kadar önemlidir. Bir görüşü kaç katılımcının paylaştığını ya da bir itirazın kimden geldiğini bilmeden grup dinamiğini yorumlamak güçtür.

Konuşmacı ayrımı nedir?

Konuşmacı ayrımı, bir kayıtta "kim ne zaman konuştu" sorusunu yanıtlamaya çalışan işlemdir. Konuşmayı metne çevirmekten ayrı bir iştir. Metne çevirme, söylenen sözcükleri bulur; konuşmacı ayrımı ise bu sözcükleri kimin söylediğini.

Konuşmacı ayrımı kişilerin adını bilmez. Yalnız seslerin birbirinden farklı olduğunu anlar ve her farklı sese bir etiket verir. Çıktıda "Konuşmacı 1", "Konuşmacı 2" gibi etiketler görürsünüz. Bu etiketlerin hangi katılımcıya karşılık geldiğini siz belirlersiniz.

Nasıl çalışır?

Ayrıntılar sistemden sisteme değişse de temel mantık aynıdır:

1. Ses parçalara bölünür. Kayıt, konuşmanın olduğu kısa bölümlere ayrılır. Sessizlikler ve konuşmacı değişimleri bölme noktası olur.
2. Her parçanın ses özellikleri çıkarılır. Sesin perdesi, tınısı ve konuşma biçimi gibi özellikler sayısal bir özete dönüştürülür. Bu özete çoğu zaman sesin parmak izi denir.
3. Benzer parçalar birleştirilir. Özetleri birbirine benzeyen parçalar aynı kişiye bağlanır. Böylece kayıt boyunca aynı sesin konuştuğu bütün bölümler aynı etiketi alır.
4. Etiketler metne eklenir. Metne çevrilmiş sözcükler, zamanlarına göre bu etiketlerle eşleştirilir.

Bu süreçte kaç kişinin konuştuğu da tahmin edilir. Sistem, birbirinden yeterince farklı kaç ses bulduğuna bakarak konuşmacı sayısına karar verir.

Sınırları

Konuşmacı ayrımı güçlü bir araçtır ama her kayıtta kusursuz çalışmaz. Odak gruplarda özellikle şu durumlar hataya açıktır:

• Üst üste konuşma. İki kişi üst üste konuştuğunda ses tek bir parçada karışır. Sistem bu parçayı çoğu zaman konuşanlardan yalnız birine bağlar.
• Kısa araya girmeler. "Evet", "hı hı", "aynen" gibi tek sözcüklük katkılar, sesin özelliklerini çıkarmaya yetecek kadar uzun değildir. Bu sözcükler yanlış kişiye bağlanabilir.
• Birbirine benzeyen sesler. Yaşı, cinsiyeti ve konuşma biçimi benzer iki katılımcı tek bir konuşmacı gibi görülebilir.
• Konuşmacı sayısının yanlış tahmini. Sistem bir kişiyi iki ayrı konuşmacıya bölebilir ya da iki kişiyi birleştirebilir.
• Masadan uzak mikrofon. Ses zayıfladıkça kişileri ayıran özellikler de silikleşir.

Bu yüzden konuşmacı etiketlerini, metnin geri kalanı gibi, kayıtla karşılaştırarak denetlemek gerekir. Özellikle analizde önemli olan alıntılarda konuşmacıyı kayıttan doğrulayın.

Daha iyi sonuç için kayıt önerileri

Konuşmacı ayrımının başarısı büyük ölçüde kaydın kalitesine bağlıdır. Odak grubu kaydederken şunlar fark yaratır:

• Doğru mikrofon. Masanın ortasına her yönden ses alan bir mikrofon koyun. İmkânınız varsa her katılımcıya bir yaka mikrofonu verin; ayrı mikrofonlar konuşmacıları ayırmayı çok kolaylaştırır.
• Tanışma turu. Görüşmenin başında herkesin sırayla adını ya da katılımcı kodunu söylemesini isteyin. Bu tur, hem size hem sisteme her sesin ilk örneğini verir; etiketleri kişilerle eşleştirirken başvuracağınız yer burasıdır.
• Söz verme düzeni. Moderatör söz verirken katılımcının adını ya da kodunu anarsa, kimin konuştuğunu metinden de izleyebilirsiniz. Aynı anda konuşmayı nazikçe sınırlamak da hem analizi hem deşifreyi kolaylaştırır.
• Sessiz ortam. Klima, projektör ve dışarıdan gelen sesler, zaten zor olan ayrımı daha da zorlaştırır.

Etiketleri adlandırmak ve anonimleştirmek

Transkript elinize geldiğinde etiketler henüz anonimdir. Önce tanışma turuna bakarak her etiketin hangi katılımcıya karşılık geldiğini belirleyin. Sonra etiketleri araştırmanızda kullandığınız kodlara çevirin: K1, K2, K3 gibi.

Etik kurullar çoğu zaman metinlerde gerçek ad kullanılmamasını ister. Katılımcı kodlarıyla gerçek adları eşleştiren listeyi metinlerden ayrı ve güvenli bir yerde tutun. Metinlerin içinde geçen adları, kurum adlarını ve yer adlarını da kodlarla değiştirmeyi unutmayın.

yazdım'da konuşmacı ayrımı

yazdım'da konuşmacı ayrımı Titiz modda seçilebilir. Transkriptinizi indirirken konuşmacı etiketlerini açıp kapatabilirsiniz; aynı metni bir kez etiketli, bir kez etiketsiz indirmek için yeniden çözdürmeniz gerekmez. Zaman damgaları da ayrı bir anahtarla seçilir.

Kaydınızı yüklerken kayıt türü olarak "Akademik" seçebilirsiniz. Ses dosyanız işlem tamamlandığında sistemlerimizden silinir; metniniz yalnız sizin panelinizde, siz silene dek durur. Konuşmacı ayrımını ücretsiz hesapta da Titiz modda kullanabilirsiniz; denemek için ücretsiz hesap açın.